Boeken

ALS AUTEUR:

Begin november 2019 verschijnt mijn boek over de zoektocht naar nationale identiteit in Duitsland: ‘Een kleine geschiedenis van de grootste Duitse worsteling’. Wat zijn passende nationale symbolen voor een multicultureel land? Hoe gaan we om met de goede én slechte kanten van de eigen geschiedenis? Deze vragen staan in heel Europa op de voorgrond, maar in Duitsland liggen ze door het oorlogsverleden nog eens extra gevoelig. Ik neem één omstreden locatie in Berlijn tot uitgangspunt voor dit verhaal. Het midden van de Duitse hoofdstad, het plein waar vanaf 2020 het herbouwde Berlijnse stadsslot zal openen, is steeds weer seismograaf van de maatschappelijke gevoeligheden geweest. In iedere periode komt de visie van de politieke elite er tot uitdrukking, maar ook de aanvallen van diens tegenstanders. Steeds opnieuw gaat het op deze plek om de grote vraag naar identiteit: wat is Duits?

Bestellen via Querido.

Wie kann ein Gemälde, das erst als Kunst bejubelt dann als Kitsch verurteilt wurde, nun wieder als salonfähig gelten? Warum welche Kunst in welcher historischen Periode geschätzt oder verspottet wird, ist stark abhängig von politischen, sozialen und kulturellen Strömungen innerhalb einer Gesellschaft. In diesem, in den Niederlanden für den Jan Hanlo Essay-Preis nominierten Buch, veranschaulicht der Journalist und Kulturhistoriker Merlijn Schoonenboom den Verlauf der Geschichte des Geschmacks. Detektivisch folgt der Autor einem Gemälde auf seiner Reise von Paris nach New York, über Rotterdam und Wien: Nymphes et satyre, 1873 gemalt von dem Franzosen William Adolphe Bouguereau. Anhand dieses umstrittenen Gemäldes folgt der Leser der Frage was Geschmack ausmacht, vom Modernismus bis zur #MeToo-Bewegung.

Übersetzung aus dem Niederländischen: Marlene Müller-Haas

Bestellen: www.argobooks.de

waarom-we-ineens-van-de-duitsers-houden-merlijn-schoonenboom-boek-cover-9789045031897

In februari 2016 verscheen bij Atlas Contact de geactualiseerde editie van het boek ‘Waarom we ineens van de Duitsers houden (maar ze daar zelf van schrikken). Het boek heeft een andere kaftkleur gekregen om het verschil met de eerste versie uit 2013 aan te geven. De belangrijkste wijziging in het boek is het toevoegen van het cruciale thema van 2015 en 2016: de ‘vluchtelingencrisis‘. Hoofdstuk 8 uit het oorspronkelijke boek, dat over de multiculturele samenleving gaat, is daartoe bijna in zijn geheel vervangen. Ook hebben de inleiding, hoofdstuk 1,6 en de epiloog toevoegingen gekregen. Daarnaast is hoofdstuk 10 over ‘het conflict tussen traditie en modernisering’ vernieuwd. Het grootste deel van het boek is gelijk gebleven. De prijs van deze nieuwe oplage is 15,- euro. Bestellen via Atlas Contact

Schoonenboom Nimf en de bunny WT 2 HR- (2)

Waarom kan smaak binnen een eeuw zo radicaal veranderen? In het boek De nimf en de bunny. De wonderbaarlijke reis van een schilderij van kunst naar kitsch en weer terug (Atlas Contact 2015) treed ik in de voetsporen van het schilderij Nymphes et satyre van de omstreden Franse Salon-schilder William Bouguereau. Ik reis van Parijs naar New York, en van Massachusetts naar Rotterdam, en kom daarbij langs uiteenlopende iconen van deze verschillende periodes, Jeff Koons, Vincent van Gogh, Hugh Hefner en David Beckham. Binnen één concreet verhaal probeer ik daarmee een abstract cultuurhistorisch thema bij elkaar te brengen: de de verandering van esthetische smaak.

 Genomineerd voor de Jan Hanlo Essayprijs 2017. Xandra Schutte, voorzitter jury Jan Hanloprijs, in het juryrapport: De nimf en de bunny is een reisverhaal, kunsthistorische zoektocht en essay ineen. Schoonenboom volgt het schilderij Nymphes et satyre van de Franse schilder William-Adolphe Bouguereau van Wenen naar Parijs, van New York naar Rotterdam, en combineert zijn verhaal, dat leest als een detective, met een onnadrukkelijke beschouwing over smaak. Hoe kan een kunstwerk dat tot het hoogtepunt van de academische schilderkunst werd gerekend, niet veel later geboekstaafd staan als kitsch, en met een omweg via Amerika toch weer kunst met een knipoog worden? Het schilderij van Bouguereau werkt als een treffend gekozen case study om het raadselachtige fenomeen van smaakveranderingen te verhelderen. En passant weet Schoonenboom weet de geschiedenis van het schilderij te verbinden met bredere ontwikkelingen in kunst en samenleving, zoals het veranderende vrouwbeeld. Schoonenboom schrijft meeslepend en aangenaam persoonlijk waardoor zijn obsessie die van de lezer wordt.’

Recensie in dagblad Trouw op 31 oktober: ‘Met losse pen toch heel precies beschreven geschiedenis van de waardering voor schilderij en schilder […]. Schoonenboom heeft met ‘De nimf en de bunny’ een vakinhoudelijk en tegelijkertijd vermakelijk staaltje kunstgeschiedenis afgeleverd. Hij haalt met even groot gemak feitjes uit de wereld van musea als uit de wereld van de merchandise (waarvoor de door de schilder afgebeelde vrouwen in sommige gevallen iets meer roze werden gekleurd en hun borsten vergroot). Zelfs een van de tatoeages van voetballer David Beckham, een gekuiste versie van een Bouguereau, komt aan bod.’

Henk van Os, hoogleraar kunst en samenleving UvA: ‘Merlijn Schoonenboom toont zich een bekwaam historicus van de smaak. En daar zijn er in Nederland veel te weinig van. “Eeuwige schoonheid” is doorgaans niet zo eeuwig als de meeste kunstpraters doen voorkomen en dat besef je het beste wanneer je je bezig houdt met kunstwerken die totaal verheerlijkt én totaal verguisd zijn. Als je dan ook nog zoveel lol hebt aan het beschrijven van de spectaculaire fluctuaties van de waardering voor Bouguereaus blote dames als Merlijn Schoonenboom, dan lees je “De nimf en de bunny” in één ruk uit.’

  •  Luister de uitzending Opium, interview Mieke van der Wey met Merlijn Schoonenboom over ‘De nimf en de bunny’ van 15 oktober terug, radio 4, 22.30
  • Luister het interview terug van Frénk van der Linden in Kunststof terug, radio 1, 19 uur
  • Uitgelicht door de Belgische omroep Canvas
  • Uitgelicht als non-fictie-tip in Elsevier Stijl door Roos Schlikker: ‘Het fascineert me hoe smaak verandert en wie dat bepaalt. De schrijver heeft een leuke journalistieke vorm gevonden om dat te onderzoeken.’

cover duitsland boek (2)

2013. Binnen een paar jaar is de status van Duitsland radicaal veranderd, in Nederland niet in het minst. Het Duitse economisch succes wordt bejubeld, de hoofdstad Berlijn is populairder dan ooit en ondertussen hoor je zelfs dat de Duitsers tenminste beschaafd zijn gebleven terwijl de Nederlanders toch zo grof zijn geworden. Precies in deze nieuwe fase van het ‘leuke Duitsland’ is het land echter ook uitgegroeid tot het machtigste van Europa, degene die de koers in de euro- en vluchtelingencrisis kan aangeven. Hierdoor keren ook de oude spanningen weer terug. Hoe gaat een door de geschiedenis getekend land om met haar nieuw verworven status?

Mediareacties op het boek ‘Waarom we ineens van de Duitsers houden (maar ze daar zelf van schrikken) (Atlas Contact, juli 2013):

NRC Handelsblad ****: ‘Welkom inkijkje in de Duitse realiteit‘, ‘alle denkbare kanten van onze buren belicht‘.

Wim Brands in zijn tv-programma Boeken (VPRO): ‘Het mooie van je boek is (…) dat je ook laat zien wat er in Duitsland níet goed gaat.

Cuttingedge.be: ‘Lang geleden dat we een non-fictie boek met zoveel plezier gelezen hebben.

De Volkskrant: ‘Trefzeker opgeschreven’, ‘lezers die in het nieuwe Duitsland zijn geïnteresseerd kunnen hun voordeel doen met dit boek

Te bestellen onder andere bij atlas contact of bij bol.com.

ALS MEDE-AUTEUR:

berlijnvoorgevorderden_cover2012, uitgeverij Oostenwind. Een stadsgids over Berlijn voor wie Checkpoint Charlie en de Brandenburger Tor wel gezien heeft, en de stad van dichterbij wil leren kennen. Acht Nederlandse journalisten in Berlijn vertellen hoe deze miljoenenstad hen al jaren fascineert. Ze leggen uit waarom kunstenaars en ondernemers in verlaten fabriekshallen trekken. Ze laten de bunkers zien waar de geschiedenis tastbaar is en de balzalen waar het nachtleven swingt. Met fragmenten uit film en literatuur en vernieuwende bouwexperimenten. Heldere plattegronden en 175 persoonlijke tips verleiden om zelf op pad te gaan. Bestellen

cover Boek het hoofd ten voeten uitCatalogus van de gelijknamige tentoonstelling ‘Het hoofd ten voeten uit’, georganiseerd door het Utrechts universiteitsmuseum het het museum dr. Guislain in Gent in 2001-2002. De mede door Merlijn Schoonenboom samengestelde tentoonstelling (de versie in Utrecht) gaat in op de betekenis van het ‘gezicht’ in de wetenschap en kunsten van de afgelopen 200 jaar. De teksten, geschreven door een breed spectrum aan auteurs (onder wie Douwe Draaisma), bekijken de historische achtergronden van de fysiognomiek en frenologie, en de gevolgen ervan in psychiatrie en medische wetenschap. Redactie: Patrick Allegaert.  (Zie hier mijn online artikel over het onderwerp gelaatkunde in het filosofisch tijdschrift Krisis.)

ALS SAMENSTELLER:

cover alledaagse kunst2008, uitgeverij L.J. Veen. De muzikaliteit van de brandweersirene; Ayaan Hirsi Ali als personage in een Griekse tragedie; het wassen beeld van de baby van Brad Pitt en Angelina Jolie: niet alleen wat in een museum, een theater of concertzaal staat is de moeite waard om nader te bekijken. In Alledaagse kunst belichten kunstredacteuren van de Volkskrant alledaagse voorwerpen met een kunstblik. En komen zo tot vaak verrassende observaties over de hedendaagse cultuur. Samengesteld door Merlijn Schoonenboom, met bijdragen van onder andere Rutger Pontzen, Erik van den Berg, Merlijn Schoonenboom  en Roland de Beer. Bestellen