Boek over kunst en kitsch

Waarom kan smaak binnen een eeuw zo radicaal veranderen?

Schoonenboom Nimf en de bunny WT 2 HR- (2)

Genomineerd voor de Jan Hanlo Essayprijs 2017. Eerdere winnaars o.a. Douwe Draaisma, David van Reybrouck, Rudy Kousbroek. Juryrapport: ‘‘De nimf en de bunny is een reisverhaal, kunsthistorische zoektocht en essay ineen. Schoonenboom volgt het schilderij Nymphes et satyre van de Franse schilder William-Adolphe Bouguereau van Wenen naar Parijs, van New York naar Rotterdam, en combineert zijn verhaal, dat leest als een detective, met een onnadrukkelijke beschouwing over smaak.’

Recensie in dagblad Trouw: ‘Met losse pen toch heel precies beschreven (…) Een vakinhoudelijk en tegelijkertijd vermakelijk staaltje kunstgeschiedenis’

Henk van Os, hoogleraar kunst en samenleving UvA: ‘Merlijn Schoonenboom toont zich een bekwaam historicus van de smaak. En daar zijn er in Nederland veel te weinig van.’

De geschiedenis kent vele vergeten schilders, helden van hun tijd, die door nakomende generaties hard opzij zijn geschoven. Maar het is niet vaak voorgekomen dat een reputatie zo sterk daalde als die van William-Adolphe Bouguereau. Met het schilderen van mooie jonge vrouwen was hij eind negentiende eeuw zeer succesvol, maar al snel na zijn dood werd dat als de ergste kitsch gezien. De laatste jaren is zijn werk ineens weer terug in de schijnwerpers. Het hangt in gerenommeerde musea, maar ook mode-ontwerpers, bloggers en tatoeëerders gebruiken het als inspiratiebron. Maar waarom is dat zo?

Merlijn Schoonenboom treedt in de voetsporen van Bouguereaus schilderij Nymphes et satyre. Hij reist van Parijs naar New York, en van Massachusetts naar Rotterdam, en komt daarbij langs uiteenlopende iconen van deze tijd, Jeff Koons, Vincent van Gogh, Hugh Hefner en David Beckham. Binnen één concreet verhaal weet hij daarmee een reeks abstracte cultuurhistorische thema’s bij elkaar te brengen: de relatie tussen kunst en kitsch, de verbeelding van het lichaam, de politieke aspecten van esthetiek en de verbanden tussen hoge en lage cultuur.
  •  Luister de uitzending Opium, interview Mieke van der Wey met Merlijn Schoonenboom over ‘De nimf en de bunny’ van 15 oktober terug, radio 4, 22.30
  • Luister het interview terug van Frénk van der Linden in Kunststof terug, radio 1, 19 uur
  • Recensie in dagblad Trouw op 31 oktober: ‘Met losse pen toch heel precies beschreven geschiedenis van de waardering voor schilderij en schilder […]. Schoonenboom heeft met ‘De nimf en de bunny’ een vakinhoudelijk en tegelijkertijd vermakelijk staaltje kunstgeschiedenis afgeleverd. Hij haalt met even groot gemak feitjes uit de wereld van musea als uit de wereld van de merchandise (waarvoor de door de schilder afgebeelde vrouwen in sommige gevallen iets meer roze werden gekleurd en hun borsten vergroot). Zelfs een van de tatoeages van voetballer David Beckham, een gekuiste versie van een Bouguereau, komt aan bod.’
  • Recensie op cadoc.nl: ‘Aan de hand van het schilderij Nymphes et satyre van William-Adolphe Bouguereau onderzoekt Schoonenboom hoe onze opvatting over wat kunst is en wat kunst tot kunst maakt door de eeuwen heen aan verandering onderhavig is. Dat doet hij op zo’n aanstekelijke manier dat je na de laatste bladzijde je eigen opvattingen over kunst nog eens tegen het licht gaat houden. (…) Een aanrader!’
  • Uitgelicht door de Belgische omroep Canvas
  • Uitgelicht als non-fictie-tip in Elsevier Stijl door Roos Schlikker: ‘Het fascineert me hoe smaak verandert en wie dat bepaalt. De schrijver heeft een leuke journalistieke vorm gevonden om dat te onderzoeken.’
  • Henk van Os: ‘Merlijn Schoonenboom toont zich een bekwaam historicus van de smaak. En daar zijn er in Nederland veel te weinig van. “Eeuwige schoonheid” is doorgaans niet zo eeuwig als de meeste kunstpraters doen voorkomen en dat besef je het beste wanneer je je bezig houdt met kunstwerken die totaal verheerlijkt én totaal verguisd zijn. Als je dan ook nog zoveel lol hebt aan het beschrijven van de spectaculaire fluctuaties van de waardering voor Bouguereaus blote dames als Merlijn Schoonenboom, dan lees je “De nimf en de bunny” in één ruk uit.’

  • Xandra Schutte, voorzitter jury Jan Hanloprijs, in het juryrapport:

    De nimf en de bunny is een reisverhaal, kunsthistorische zoektocht en essay ineen. Schoonenboom volgt het schilderij Nymphes et satyre van de Franse schilder William-Adolphe Bouguereau van Wenen naar Parijs, van New York naar Rotterdam, en combineert zijn verhaal, dat leest als een detective, met een onnadrukkelijke beschouwing over smaak. Hoe kan een kunstwerk dat tot het hoogtepunt van de academische schilderkunst werd gerekend, niet veel later geboekstaafd staan als kitsch, en met een omweg via Amerika toch weer kunst met een knipoog worden? Het schilderij van Bouguereau werkt als een treffend gekozen case study om het raadselachtige fenomeen van smaakveranderingen te verhelderen. En passant weet Schoonenboom weet de geschiedenis van het schilderij te verbinden met bredere ontwikkelingen in kunst en samenleving, zoals het veranderende vrouwbeeld. Schoonenboom schrijft meeslepend en aangenaam persoonlijk waardoor zijn obsessie die van de lezer wordt.’